2009/105/EC

Basit Basınçlı Kaplar Yönetmeliği (SPVD)


Bu Yönetmeliğin amacı, kişilerin, evcil hayvanların ve malların güvenliğini sağlamak üzere seri olarak üretilen, basit basınçlı kapların uyması gereken asgari şartların belirlenmesi, sınıflandırılması, tasarımı, imali, montajı, dağıtımı, piyasaya arzı, hizmete sunulması, kullanımı, muayene ve belgelendirme işlemleriyle ilgili usul ve esasları belirlemektir.

Amaç

Bu Yönetmeliğin amacı, kişilerin, evcil hayvanların ve malların güvenliğini sağlamak üzere seri olarak üretilen, basit basınçlı kapların uyması gereken asgari şartların belirlenmesi, sınıflandırılması, tasarımı, imali, montajı, dağıtımı, piyasaya arzı, hizmete sunulması, kullanımı, muayene ve belgelendirme işlemleriyle ilgili usul ve esasları belirlemektir.

Kapsam

Bu Yönetmelik; yakma amacı dışında kullanılan ve iç basıncı 0,5 bar'dan daha yüksek olan ancak azami çalışma basıncı 30 bar'dan daha fazla olmayan, içine hava veya azot gazı konulmak üzere seri olarak üretilen ve ateşe maruz kalmayan kaynaklı basit basınçlı kapları kapsar.

Bu Yönetmelik, arıza durumunda radyoaktif yayılıma neden olabilecek nükleer amaçlar için kullanılmak üzere tasarımlanmış basınçlı kapları, gemi ve uçakların içine ve dışına yerleştirilen veya bunların çalıştırılması için

tasarımlanan basınçlı kapları ve yangın söndürücüleri kapsamaz.

Kapların Malzemesi

Basınç altında kabın mukavemetine katkıda bulunan parçalar ve donanımlar, alaşımsız çelikten veya alaşımsız alüminyumdan veya yaşlandıkça sertleşmeyen alüminyum alaşımından yapılmış olmalıdır.

Kap ya dışa doğru bombeleşerek kapatılmış, dairesel kesitli ve/veya düz uçları silindirik olan kısımla aynı eksen etrafında dönen veya iki bombeli ucu aynı eksen etrafında dönen bir silindirik bölümden oluşur.

Kabın azami çalışma basıncı 30 bar'dan fazla ve bu basınç ile kabın kapasitesi (PS ile V'nin çarpımı) 10.000 bar/litre den fazla olamaz.

Asgari çalışma sıcaklığı –50 C'den daha düşük olamaz ve azami çalışma sıcaklığı, çelik için 300 C'den, alüminyum veya alüminyum alaşımlı kaplar için 100 C'den daha fazla olamaz.

Teknik Düzenlemeler ve Standartlar

CE Uygunluk İşaretini taşıyan kapların üçüncü bölümde belirtilen uygunluk değerlendirme işlemleri de dahil olmak üzere bu Yönetmeliğin bütün hükümlerine uygun olduğu kabul edilir. Bu Yönetmelik kapsamında referans numaraları Avrupa Birliği Resmi Gazetesinde yayımlanan uyumlaştırılmış standardlara da uygun olan kapların 7 nci maddede belirtilen temel gereklere uygun olduğu kabul edilir. Ayrıca, Bakanlık bir tebliğ ile uyumlaştırılmış standardların referans numaralarını Resmi Gazete'de yayımlar.

Üreticinin, bu maddenin birinci paragrafında belirtilen standardlara uymaması veya kısmen uyması veya söz konusu kaplarla ilgili her hangi bir teknik düzenleme veya standardın bulunmaması halinde, AT Tip inceleme belgesinin verilmesine müteakip onaylanan örnek kaba CE Uygunluk İşaretinin verilmesi ile kabın 7 nci maddede belirtilen temel güvenlik gereklerine uygun olduğu kabul edilir.

Şayet kaplar, CE Uygunluk İşaretinin öngörüldüğü başka konuları ele alan Yönetmeliklerin kapsamında ise, söz konusu kaplar bu Yönetmeliklerin gereklerine de uymak zorundadır.

Ancak yukarıda sözü edilen yönetmeliklerden biri veya birkaçı uyarınca geçiş sürecinde, üreticiye uyacağı yönetmeliği seçme serbestisi tanıyor ise, bu durumda CE Uygunluk İşareti yalnızca üreticinin uyduğu yönetmelik koşullarına uygunluğu gösterecektir. Bu durumda, CE Uygunluk İşareti hangi yönetmeliğe, teknik düzenleme ve standarda göre verilmiş ise bunlarla ilgili ayrıntılı bilgiler, yönetmeliğin öngördüğü ve kaplara eşlik eden uyarı ve talimatlarda yer alır.

Temel Emniyet Kuralları

1. MALZEME:

Malzeme, basınçlı kabın tasarımlanan amacı doğrultusunda, madde 1.1 ila madde 1.4'e uygun olarak seçilmelidir.

1.1. Basınca maruz parçalar:

Basınca maruz parçaların imali için kullanılan ve madde 1'de belirtilen malzeme aşağıda belirtilen özelliklerde olmalıdır:

- Kaynak yapılabilmeli,

- Asgari çalışma sıcaklığındaki kopmanın parça parça veya kırılgan tip kırılmaya yol açmaması için şekil verilebilir süneklikte ve toklukta olmalı,

- Yaşlanmadan olumsuz şekilde etkilenmemelidir.

Çelik kaplar için, malzeme ayrıca madde 1.1.1.'de belirtilen özellikleri ve alüminyum veya alaşımlı alüminyum kaplar için ise madde 1.1.2.'de belirtilen özellikleri sağlamalıdır.

Malzemenin üreticisi tarafından Ek II'de belirtilen şekilde hazırlanan bir muayene kartı malzeme ile birlikte bulunmalıdır.

1.1.1. Çelik Kaplar:

Alaşımsız vasıflı çeliklerde aşağıda belirtilen özellikler aranmalıdır.

a) Durgun dökülmüş olmalı ve normalleştirme işleminden geçirildikten sonra veya buna eşdeğer bir durumda temin edilmelidir.

b) Her mamuldeki karbon miktarı %0,25'ten, kükürt ve fosfor miktarı %0,05'ten az olmalıdır,

c) Her mamul aşağıda belirtilen mekanik özelliklere sahip olmalıdır:

Azami çekme mukavemeti Rm,max 580 N/mm2'den az olmalıdır.

Kopmada uzama:

- Test parçaları haddeleme yönüne paralel olarak alınırsa:

Kalınlık ³ 3 mm: A      ³ %22

Kalınlık < 3 mm: A 80 mm ³ %17

- Test parçaları haddeleme yönüne dik yönde alınırsa:

Kalınlık ³ 3 mm: A      ³  %20

Kalınlık <  3 mm: A 80mm ³  %15 olmalıdır.

Asgari çalışma sıcaklığında, üç adet boylamasına test parçasının ortalama kırılma enerjisi KVC 35 J/cm2'den az olmamalıdır. Bu üç değerden en fazla birisi, en az 25 J/cm2 olmak üzere, 35 J/cm2 den az olabilir.

Asgari çalışma sıcaklığı –10 0C'nin altında olan ve et kalınlığı 5 mm'den fazla olan kapların üretiminde kullanılan çeliklerde bu özellik kontrol edilmelidir.

1.1.2. Alüminyum kaplar;

Alaşımsız alüminyumdaki alüminyum miktarı en az %99,5 olmalı ve madde 1.2'de belirtilen alaşımlar azami çalışma sıcaklığında, iç kristal korozyonuna yeterli direnci göstermelidir.

Ayrıca bu malzemeler aşağıda belirtilen özelliklere uygun olmalıdır:

a) Tavlanmış halde temin edilmeli,

b) Her mamul aşağıda belirtilen mekanik özelliklere sahip olmalıdır:

- Azami çekme mukavemeti R m,max 350 N/mm2'den daha fazla olmamalıdır.

- Kopmada uzama,

- Test parçaları haddeleme yönüne paralel olarak alınırsa A ³ %16,

- Test parçaları haddeleme yönüne dikey olarak alınırsa A ³ %14,

olmalıdır.

1.2. Kaynak malzemesi

Kap üzerindeki kaynakları yapmak için veya kabın üretimi için kullanılan kaynak dolgu malzemeleri kaynağı yapılacak olan malzemeye uygun ve uyumlu olmalıdır.

1.3. Kabın mukavemetine yönelik katkı sağlayan donanımlar

Bu donanımlar (cıvatalar, somunlar vb) basınca maruz parçaların üretiminde kullanılanlara uyumlu ve madde 1.1.de belirtilen malzemeden veya diğer çelik türlerinden, uygun alüminyum alaşımından yapılmalıdır.

Alüminyum alaşımı asgari çalışma sıcaklığında, uygun kopma uzamasına ve tokluğa sahip olmalıdır.

1.4. Basınca maruz kalmayan parçalar

Kaynaklı kapların basınca maruz kalmayan bütün parçaları, kaynaklandıkları bileşenlerin gereklerine uygun malzemeden imal edilmiş olmalıdır.

2. KABIN TASARIMI

İmalatçı, kabı tasarımlarken, hangi amaç için kullanılacağını ve aşağıdakilerden hangisini seçeceğini belirlemelidir:

- Asgari çalışma sıcaklığını Tmin,

- Azami çalışma sıcaklığını Tmax,

- Azami çalışma basıncını PS.

Ancak, -10 0C'den düşük bir asgari çalışma sıcaklığı seçildiği takdirde malzeme –10 0C de istenen özellikleri sağlamalıdır.

Üretici, aşağıdaki hükümleri de dikkate almalıdır:

- Kabın iç kısmının muayenesi mümkün olmalıdır,

- Kabın boşaltılması mümkün olmalıdır,

- Mekanik özellikler, kabın kullanım amacı doğrultusunda, kullanıldığı süre boyunca muhafaza edilmelidir.

- Kaplar, belirtilen kullanım amacına uygun olarak, korozyona karşı yeterince korunmalıdır,

ve öngörülen kullanım şartlarında:

- Kaplar, kullanım emniyetini muhtemel olarak bozabilecek gerilmelere maruz bırakılmamalıdır.

- İç basınç, sürekli olarak azami çalışma basıncı PS'yi geçmemelidir. Ancak, çalışma basıncı çok kısa sürelerle %10 oranında aşılabilir.

Dairesel ve boylamasına dikişler, tam nüfüz sağlayan kaynaklar veya buna eşdeğer etki gösterebilen kaynaklar kullanılarak yapılmalıdır. Yarım küre şeklinde olanlar haricinde, dışbükey uçlar silindirik bir kenara sahip olmalıdır.

2.1. Et kalınlığı:

PS ile V'nin çarpımının sonucu 3000 bar/litre'den fazla olmadığı taktirde, üretici kabın et kalınlığını tespit etmek için madde 2.1.1.'de ve madde 2.1.2.'de belirtilen metotlardan birini seçmelidir. PS ile V'nin çarpımının sonucu 3000 bar/litre'den fazla veya azami çalışma sıcaklığı 100 0C'yi geçerse, et kalınlığı madde 2.1.1.'d belirtilen metoda göre tayin edilmelidir.

Bununla birlikte, silindirik bölümün ve uçların gerçek et kalınlığı, çelik kaplarda 2 mm'den, alüminyum veya alaşımlı alüminyum kaplarda, 3 mm'den az olmamalıdır.

2.1.1. Hesaplama metodu:

Basınca maruz kalan parçaların asgari et kalınlığı, gerilme şiddeti ve aşağıdaki hükümler dikkate alınarak hesaplanmalıdır:

- Dikkate alınacak hesaplama basıncı, seçilen azami çalışma basıncından az olmamalıdır.

- Müsaade edilen genel membran gerilmesi 0,6 Ret veya 0,3 Rm değerlerinden daha düşük olanını geçmemelidir. İmalatçı, müsaade edilebilir gerilmeyi tayin edebilmek için malzeme imalatçısı tarafından garanti edilen Ret ve Rm minimum değerlerini kullanmalıdır.

Bununla birlikte, kabın silindirik kısmında, otomatik olmayan bir kaynak işlemi kullanılarak yapılmış bir veya daha fazla boylamasına kaynak mevcut olduğunda, yukarıda belirtildiği şekilde hesaplanan kalınlık 1,15 katsayısı ile çarpılmalıdır.

2.1.2. Deney metodu:

Et kalınlığı, kapların ortam sıcaklığında, azami çalışma basıncının en az beş katı basınca dayanabilecek şekilde, kalıcı çevresel deformasyon faktörü %1'den daha fazla olmak üzere, dayanabileceği öngörülerek tayin edilmelidir.

3- İMALAT İŞLEMLERİ

Kaplar, Ek II, Bölüm 3'de belirtilen tasarıma ve imalat programına uygun olarak imal edilmeli ve kontrollere tabi tutulmalıdır.

3.1- Detay Parçaların Hazırlanması:

Parçaların hazırlanması (örneğin, şekillendirme ve pahlama) muhtemel olarak kapların emniyetine zarar verecek şekilde yüzey bozulmalarına ya da çatlaklara veya mekanik özelliklerde değişmelere neden olmamalıdır.

3.2- Basınca Maruz Parçalar Üzerindeki Kaynaklar:

Basınca maruz parçalar üzerindeki kaynak yerleri ve bitişik bölgelerin özellikleri, kaynak edilen malzemenin gereksinimlerine benzer olmalı ve kapların emniyetine zarar verecek herhangi bir yüzeysel veya iç bozulma olmamalıdır.

Kaynaklar, onaylı kaynak işlemlerine uygun olarak, gerekli yeterlilik düzeyinde olan kalifiye kaynakçılar veya operatörler tarafından yapılmalıdır. Bu tür onay ve kalite testleri onaylı muayene kuruluşları tarafından yapılmalıdır.

Üretici, aynı zamanda, üretim esnasında, uygun prosedürleri kullanarak gerekli testleri yapmak suretiyle, kaynak kalitesinin uygunluğunu garanti etmelidir. Kaynak edilen malzeme ile uyumluluğunu sağlamalıdır. Bu testler bir raporla belirtilmelidir.

4. KAPLARIN KULLANIMA SUNULMASI

Kaplarda, Ek II Bölüm 2'de belirtildiği şekilde, üretici tarafından hazırlanan talimatlar bulunmalıdır.

Uygunluk Değerlendirme Prosedürleri

AT Tip İncelemesi

AT Tip İncelemesi, tasdik edilmiş muayene kuruluşunun bir kap prototipinin bu Yönetmelik hükümlerine uygunluğunun tespiti ve belgelendirilmesine ilişkin yaptığı işlemdir.

Tip İncelemesi için başvuru, üretici veya yetkili temsilcisi tarafından, bir kap partisini temsil eden bir prototip ile ilgili olarak tek bir tasdik edilmiş muayene kuruluşuna aşağıdaki bilgi ve dokümanlarla yapılacaktır.

a) Üreticinin veya yetkili temsilcisinin adı, adresi ve kapların imal yeri,

b) Ek II'nin üçüncü maddesinde belirtilen tasarım ve üretim programı, ve üretimi temsil eden kap.

Tasdik edilmiş kuruluş AT Tip İncelemesini aşağıda belirtilen şekilde yapacaktır;

a) Söz konusu kuruluş, uygunluğu kontrol etmek amacıyla sadece tasarımı ve üretim programını değil, aynı zamanda sunulan kabı da muayene edecektir.

b) Kabın tasarıma ve üretim programına uygun olarak üretilip üretilmediğini ve kap için tasarımlanan çalışma şartları altında emniyetle kullanılıp kullanılmayacağını kontrol edecektir.

c) Kabın kendisi ile ilgili temel özelliklere uygunluğunu kontrol etmek için uygun muayeneleri ve testleri yapacaktır.

Prototipin, kendisi ile ilgili uygulanabilir hükümleri sağlaması halinde tasdik edilmiş kuruluş müracaat sahibine verilmek üzere bir AT Tip İnceleme Belgesi düzenleyecektir.

Bu belge de yapılan muayenenin sonucu, tabi olabileceği diğer şartlar belirtilecek ve onaylanmış prototipin tanımlanması için gerekli tanım ve çizimler bulunacaktır. Gerekçeli istek olması halinde Komisyon ve ilgili taraflar, projenin üretim programı ile yapılan muayene ve testlerle ilgili raporların bir kopyasını Bakanlıktan temin

edebilecektir.

AT Tip İnceleme belgesinin verilmesi reddedildiğinde veya sözkonusu belge geri çekildiği takdirde, Bakanlık bu kararı gerekçeleri ile birlikte Komisyona iletilmek üzere Müsteşarlığa bildirir.

AT Doğrulaması

AT Doğrulaması; üreticinin, bu maddenin üçüncü fıkrası uyarınca muayene edilen kapların, AT Tip İnceleme sertifikasında tanımlanan tipe veya Ek II madde 3 de belirtilen prosedüre - bunun için bir uygunluk belgesi düzenlendikten sonra - uygun olduğunu beyan ve garanti ettiği işlemdir.

Üretici, kapların AT Tip İnceleme Belgesinde tanımlanan tipe yada Ek II madde 3 de sözü edilen tasarım ve üretim programına uygun olduğunu sağlamak üzere, üretim işlemi için gerekli tedbirleri alarak her kaba CE Uygunluk İşaretini vurur ve uygunluk beyanı hazırlar.

Tasdik edilmiş kuruluş, kapların Yönetmelik gereklerine uygunluğunu kontrol etmek için, Kapları kontrol etmek ve denemek suretiyle aşağıda öngörülen gerekli muayene ve deneyleri yapar.

a) Üretici, kapları tek tip partiler halinde sunar ve üretim sürecinde her partinin tek tip olmasını sağlayacak şekilde gerekli bütün önlemleri alır.

b) Bu partiler; 14 üncü maddede belirtilen AT Tip İnceleme Belgesi veya Onaylanan tipe uygun üretilmemiş ise bu partilere Ek II madde 3 de belirtilen tasarım ve üretim programı eklenir. Bu durumda tasdik edilmiş kuruluş AT Doğrulamasından önce, uygunluğu belgelendirmek için programı inceler.

c) Parti incelendiğinde, muayene kuruluşu kapların tasarım ve üretim programlarına göre üretildiğini kontrol eder. Parti miktarı incelendiğinde, muayene kuruluşu, partinin içindeki her kabın sağlamlığını kontrol etmek için, kabın tasarım basıncının 1.5 katına eşit bir Ph basıncına eşit etkide bir hidrostatik test yada pnömatik test uygular. Pnömatik test, test güvenlik prosedürlerinin kapsamında olur. Ayrıca, muayene kuruluşu, kaynak kalitesini incelemek için üreticinin seçimine göre, üretimi temsilen bir test parçasından yada kaptan alınan numuneler üzerinde kontroller yapar. Deneyler uzunlamasına kaynak dikişleri üzerinde gerçekleştirilir. Fakat, uzunlamasına ya da çevresel kaynaklar için farklı kaynak teknikleri kullanıldığında, testler çevresel kaynaklarda tekrar edilir.

EK I madde 2.1.2 de belirtilen kaplar için, muayene kuruluşu, kapların, söz konusu ekin aynı maddesindeki gereklere uygunluklarını kontrol için, her bir partiden rastgele alınan beş kap üzerinde uygulanan hidrostatik test ile gerçekleştirilir.

d) Kabul edilen partiler olması durumda, tasdik edilmiş kuruluş her kaba tanıtım numarasının vurulmasını sağlar ve uygulanan kontrollerle ilgili bir yazılı uygunluk belgesi hazırlar. Hidrostatik test ya da pnömatik testten başarılı olarak geçen partideki bütün kaplar pazara arz edilir.

Eğer parti reddedilirse, onaylanmış kuruluş yada Bakanlık bu partinin pazara sunulmasını önlemek için gerekli önlemleri alır. Partinin sıkça reddedilmesi durumunda, onaylanmış kuruluş istatistiksel doğrulamayı durdurur.

Üretici, onaylanmış kuruluş sorumluluğu altında, üretim işlemi esnasında, onaylanmış kuruluşun kimlik kayıt numarasını vurabilir.

e) Üretici bu maddenin üçüncü fıkrasının (d) bendinde belirtilen tasdik edilmiş kuruluşların uygunluk sertifikalarını, talep edilmeleri durumunda arz etmek zorundadır.

AT Uygunluk Beyanı

17 nci maddede yer alan yükümlülükleri yerine getiren bir üretici, aşağıda belirtilenlere uygun olarak beyan ettiği kaplara, 20 nci madde uyarınca CE uygunluk işaretini iliştirir.

- Ek II madde 3 de belirtilen tasarım ve üretim programına, veya

- Bir onaylanmış prototipe.

Bu AT Uygunluk Beyanı ile üretici, PS ile V'nin çarpımının 200 bar/litre'den fazla olduğu durumda, AT gözetimine tabi tutulur.

AT gözetiminin amacı, üreticinin 18 inci maddenin ikinci fıkrasında yer alan yükümlülüklerin 17 nci maddenin ikinci fıkrasında istenildiği gibi tam olarak yerine getirmesini sağlamaktır. Gözetim, kapların onaylanmış bir prototipe uygun olarak imal edilmiş olması durumunda, 14 üncü maddede belirtilen AT Tip İnceleme Belgesini veren tasdik edilmiş kuruluş tarafından, diğer hallerde ise 12 nci maddenin birinci fıkrasına uygun olarak tasarım ve üretim programının gönderildiği tasdik edilmiş kuruluş tarafından yapılır.

AT Uygunluk Beyanı İşlemleri

Üretici, 16 ncı maddede belirtilen işlemden yararlanması halinde; üretime başlamadan önce, AT Tip İnceleme Belgesini veya uygunluk belgesini veren tasdik edilmiş kuruluşa, kapların 9 uncu maddenin birinci fıkrasında belirtilen standartlara veya onaylanmış prototipe uygunluğunu sağlamak üzere üretim işlemlerini ve önceden belirlenmiş sistematik tedbirleri açıklayan bir dokümanı gönderir. Bu doküman aşağıda belirtilen bilgileri kapsamalıdır;

a) Kapların yapısına uygun üretim usulleri ve kontrollerin açıklanmasını,

b) Üretim esnasında yapılacak olan uygunluk muayenesi ve testleri ile bunların yapılış sıklığını açıklayan bir inceleme dokümanını,

c) Üretilen her kap üzerinde, yukarıda belirtilen inceleme dokümanına uygun olarak muayene ve testler ile hidrostatik testin veya bu Yönetmelik çerçevesinde pnömatik testin tasarım basıncının 1.5 katına eşdeğer bir test basıncı uygulanacağına, bu muayeneler ile testlerin üretim personelinden yeterince bağımsız olan kalifiye personel sorumluluğunda yapılacağına ve bir rapor halinde bildirileceğine dair taahhütname,

d) Üretim ve depolama yerlerinin adresleri ve üretimin başlama tarihi,

Buna ek olarak, PS ile V'nin çarpımının 200 bar/litre'den fazla olması durumunda, üreticiler, AT gözetiminden sorumlu kuruluşun, muayene maksadı ile belirtilen imalat ve depolama yerlerine girmesine ve numune almasına izin vermelidir. Bilhassa aşağıdaki tüm bilgilerin sağlanması ve numune kapların seçiminde bu kuruluşa müsaade etmeli ve özellikle;

- Tasarım ve imalat programını,

- İnceleme raporunu,

- AT Tip İnceleme Belgesini veya varsa uygunluk belgesini,

- Yapılan muayene ve testlere ait bir raporu,

sağlamalıdır.

Üretimde Uygunsuzluk

AT Tip İnceleme Belgesini veya uygunluk belgesini veren tasdik edilmiş kuruluş, üretimin başlayacağı tarihten önce, kapların onaylı bir prototipe göre üretilmediği durumda, kapların uygunluğunu tasdik etmek amacıyla, 17 nci maddenin birinci fıkrasında belirtilen doküman ile Ek II nin 3 üncü maddesinde belirtilen tasarım ve imalat programına göre işlem yapar.

Buna ek olarak, PS ile V'nin çarpımının 200 bar/litre'den fazla olması durumunda, üretim esnasında onaylanmış kuruluş;

a) Üreticinin seri olarak imal ettiği kapların, 17 nci maddenin birinci fıkrası gereğince fiilen kontrol edilmesini sağlar.

b) Kapların üretildiği veya depolandığı yerlerden muayene amacıyla rastgele numuneler alır.

Tasdik edilmiş kuruluş inceleme raporunun bir kopyasını Bakanlığa ve talep edilmesi halinde diğer onaylanmış kuruluşlara göndermek zorundadır.

Modül Seçim Tablosu